تخلیه آبسه های فکی و دندانی | علائم، درمان و مراقبت بعد از جراحی
آبسه فکی و دندانی چیست؟
آبسه به تجمع چرک در نتیجه یک عفونت باکتریایی گفته می‌شود. در ناحیه دهان و فک، آبسه می‌تواند اطراف ریشه دندان، لثه یا بافت‌های اطراف فک ایجاد شود.
یکی از شایع‌ترین انواع آن آبسه دندان یا آبسه پری‌آپیکال است که معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که باکتری‌ها از طریق پوسیدگی عمیق، ترک یا آسیب دندان به پالپ دندان نفوذ کنند و عفونت در اطراف انتهای ریشه شکل بگیرد.
در صورت پیشرفت عفونت، ممکن است تورم از اطراف دندان به بافت‌های صورت، فک و گردن گسترش پیدا کند.
علائم آبسه دندان و فک چیست؟
علائم آبسه می‌تواند بسته به محل و شدت عفونت متفاوت باشد. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- درد شدید و ضربان‌دار دندان
- درد هنگام جویدن یا فشار دادن دندان
- تورم لثه
- تورم صورت یا گونه
- قرمزی و حساسیت لثه
- احساس فشار در فک
- تب
- تورم غدد لنفاوی گردن یا زیر فک
- بوی بد دهان
- احساس مزه بد یا شور در دهان
- خروج چرک از لثه
- حساسیت به سرما و گرما
گاهی آبسه به‌صورت خودبه‌خودی باز می‌شود و چرک وارد دهان می‌شود. در این حالت ممکن است درد موقتاً کاهش پیدا کند، اما این موضوع به معنی برطرف شدن عفونت نیست و همچنان باید علت اصلی عفونت درمان شود.
تخلیه آبسه دندانی چگونه انجام می‌شود؟
هدف اصلی از تخلیه آبسه دندان خارج کردن چرک و کاهش فشار و بار عفونی در ناحیه است.
پزشک پس از معاینه و بررسی محل عفونت، در صورت مناسب بودن شرایط، مسیر مناسبی برای تخلیه ایجاد می‌کند. تخلیه می‌تواند از طریق داخل دهان انجام شود و در آبسه‌های بزرگ‌تر یا عمیق‌تر، بسته به محل عفونت، روش جراحی متفاوت خواهد بود.
در آبسه‌های دندانی ساده، برش و تخلیه داخل دهانی می‌تواند برای کاهش درد و جلوگیری از گسترش بیشتر عفونت استفاده شود.
جهت اطلاع از راهکار های کاهش درد بعد از درمان ریشه دندان این متن را مطالعه کنید.
آیا تخلیه آبسه درد دارد؟
معمولاً پیش از انجام تخلیه، ناحیه با بی‌حسی موضعی بی‌حس می‌شود؛ بنابراین بیمار نباید در حین انجام کار درد شدید احساس کند.
ممکن است پس از برطرف شدن اثر بی‌حسی، مقداری درد، تورم یا ناراحتی وجود داشته باشد که شدت آن به اندازه آبسه، محل عفونت و نوع درمان بستگی دارد.
تخلیه آبسه فک چیست؟
آبسه فک ممکن است از یک عفونت دندانی شروع شده و به بافت‌های اطراف گسترش پیدا کند. در چنین شرایطی، عفونت ممکن است فضای بیشتری را درگیر کند و نیاز به درمان تخصصی‌تر داشته باشد.
در آبسه‌های بزرگ، عمیق یا منتشرشده، جراح فک و صورت ممکن است نیاز به تخلیه جراحی داشته باشد.
در بعضی موارد نیز برای تخلیه مناسب عفونت، ممکن است یک درن کوچک در محل قرار داده شود تا ترشحات برای مدتی از ناحیه خارج شوند. روش درمان کاملاً به محل، اندازه و میزان گسترش عفونت بستگی دارد.
چه زمانی آبسه دندان نیاز به جراحی دارد؟
همه آبسه‌ها الزاماً به جراحی گسترده نیاز ندارند. تصمیم‌گیری بر اساس معاینه و وضعیت بیمار انجام می‌شود.
ممکن است در شرایط زیر درمان جراحی یا تخلیه آبسه ضرورت پیدا کند:
- آبسه حجم زیادی داشته باشد.
- تورم قابل توجه ایجاد شده باشد.
- عفونت به بافت‌های اطراف گسترش یافته باشد.
- تخلیه ساده از طریق درمان دندان امکان‌پذیر نباشد.
- آبسه در فضای عمقی فک یا صورت قرار داشته باشد.
- علائم عفونت سیستمیک وجود داشته باشد.
- درمان‌های قبلی موفق نبوده باشند.
- برای کنترل عفونت نیاز به تخلیه مستقیم وجود داشته باشد.
جهت اطلاع از مراقبت های بعد از عصب کشی دندان این متن را مطالعه کنید.
آیا برای آبسه دندان همیشه آنتی‌بیوتیک لازم است؟
خیر، یکی از باورهای رایج این است که هر آبسه دندانی باید فقط با آنتی‌بیوتیک درمان شود. در حالی که در بسیاری از عفونت‌های موضعی دندانی، درمان اصلی باید روی از بین بردن منبع عفونت و ایجاد تخلیه مناسب متمرکز باشد.
در بسیاری از بزرگسالان سالم که آبسه موضعی دارند و درمان دندانپزشکی مناسب در دسترس است، آنتی‌بیوتیک به‌صورت روتین جایگزین درمان دندانپزشکی نمی‌شود. اما در صورت وجود تب، بی‌حالی یا شواهد گسترش عفونت، ممکن است آنتی‌بیوتیک نیز تحت نظر پزشک یا دندانپزشک تجویز شود.
بنابراین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای آبسه دندان توصیه نمی‌شود.
آیا آبسه دندان خطرناک است؟
آبسه دندان یک عفونت است و نباید آن را بی‌اهمیت دانست.
اگر عفونت درمان نشود، ممکن است به بافت‌های اطراف گسترش پیدا کند. در موارد شدید، گسترش عفونت به فک، صورت یا گردن می‌تواند خطرناک باشد.
تورم صورت همراه با تب، مشکل در بلع یا مشکل در تنفس از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
برای تشخیص آبسه چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟
دندانپزشک یا جراح فک و صورت ابتدا وضعیت دندان‌ها، لثه و تورم را بررسی می‌کند.
بسته به شرایط ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:
معاینه بالینی
بررسی درد، تورم، حساسیت دندان، وضعیت لثه و علائم انتشار عفونت.
عکس دندان
رادیوگرافی می‌تواند در بررسی ریشه دندان و استخوان اطراف آن کمک‌کننده باشد.
تصویربرداری پیشرفته
در آبسه‌های پیچیده یا عمیق، ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند CT یا CBCT برای مشخص شدن موقعیت و میزان گسترش عفونت مورد نیاز باشد.
انتخاب نوع تصویربرداری به شرایط بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد.
مراقبت بعد از تخلیه آبسه فکی و دندانی
رعایت مراقبت‌های بعد از تخلیه آبسه به بهبود مناسب زخم و کاهش احتمال عفونت مجدد کمک می‌کند.
۱. محل جراحی را دستکاری نکنید
تا حد امکان محل تخلیه یا بخیه را با زبان، دست یا ابزار دیگر تحریک نکنید.
۲. بهداشت دهان را رعایت کنید
تمیز نگه داشتن دهان اهمیت زیادی دارد، اما باید در محل جراحی با احتیاط رفتار شود.
پس از جراحی‌های دهان معمولاً توصیه می‌شود از شست‌وشوی شدید دهان در همان روز اول خودداری شود تا روند تشکیل لخته و ترمیم مختل نشود. پس از آن، طبق دستور پزشک می‌توان از روش‌های مناسب شست‌وشوی دهان استفاده کرد.
۳. غذاهای مناسب مصرف کنید
در روزهای ابتدایی بهتر است غذاهای نرم و ولرم مصرف شود.
غذاهای بسیار داغ، سفت یا تند ممکن است باعث تحریک محل جراحی شوند.
۴. داروها را طبق دستور مصرف کنید
اگر پزشک آنتی‌بیوتیک یا داروی مسکن تجویز کرده است، دارو را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا تغییر مقدار مصرف آن خودداری کنید.
تورم بعد از تخلیه آبسه طبیعی است؟
بله، مقداری تورم و ناراحتی بعد از جراحی دهان و فک می‌تواند طبیعی باشد.
در بسیاری از جراحی‌های دهان، تورم ممکن است در روزهای ابتدایی بیشتر شود و سپس به‌تدریج کاهش پیدا کند. منابع بیمارستانی نیز اشاره می‌کنند که تورم معمولاً در حدود روز دوم تا سوم بیشتر است و سپس طی روزهای بعد رو به کاهش می‌رود.
اما اگر تورم به‌طور قابل توجهی افزایش پیدا کند، تب ایجاد شود یا مشکل در بلع و تنفس به وجود بیاید، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.
بعد از تخلیه آبسه چه غذایی بخوریم؟
در روزهای اول معمولاً غذاهای نرم و با دمای مناسب انتخاب بهتری هستند، مانند:
- سوپ ولرم
- پوره سیب‌زمینی
- تخم‌مرغ
- ماست
- غذاهای نرم
- اسموتی بدون نی
- برنج نرم در صورت تحمل
از خوردن غذاهای خیلی داغ، سفت، ترد و تحریک‌کننده در محل جراحی خودداری کنید.
آیا آبسه دندان خودبه‌خود خوب می‌شود؟
معمولاً نباید منتظر ماند تا آبسه خودبه‌خود برطرف شود.
حتی اگر آبسه باز شود و چرک خارج شود و درد کاهش پیدا کند، عامل عفونت ممکن است همچنان وجود داشته باشد. به همین دلیل ارزیابی دندانپزشکی و درمان علت اصلی ضروری است.
آیا می‌توان آبسه دندان را در خانه تخلیه کرد؟
خیر، فشار دادن، سوراخ کردن یا بریدن آبسه در خانه می‌تواند باعث آسیب بافتی، خونریزی یا گسترش عفونت شود.
تخلیه آبسه باید توسط دندانپزشک یا جراح فک و صورت و در شرایط مناسب انجام شود.
آیا تخلیه آبسه باعث از بین رفتن درد می‌شود؟
در بسیاری از موارد، خارج شدن چرک و کاهش فشار داخل آبسه می‌تواند باعث کاهش درد و احساس فشار شود.
اما اگر دندان همچنان منبع عفونت باشد، ممکن است درد یا عفونت مجدداً برگردد. بنابراین تخلیه باید بخشی از یک برنامه درمانی کامل باشد و علت ایجاد آبسه نیز درمان شود.
عوارض احتمالی تخلیه آبسه فکی و دندانی
مانند هر درمان جراحی، تخلیه آبسه نیز می‌تواند با عوارضی همراه باشد؛ البته شدت و احتمال آن به وضعیت بیمار و محل عفونت بستگی دارد.
عوارض احتمالی شامل:
- درد و ناراحتی موقت
- تورم
- کبودی
- خونریزی
- عفونت باقی‌مانده یا عودکننده
- آسیب به بافت‌های اطراف
- نیاز به درمان مجدد
- نیاز به درمان ریشه یا کشیدن دندان عامل عفونت
در عفونت‌های پیچیده‌تر، عوارض به محل و میزان انتشار عفونت وابسته است.
درخواست نوبت
جهت رزرو لطفا اطلاعات خود را ثبت و ارسال نمایید
سوالات متداول
جمع بندی
تخلیه آبسه های فکی و دندانی یکی از روش‌های مهم برای کنترل تجمع چرک و عفونت در ناحیه دهان و فک است. با این حال، تخلیه آبسه معمولاً تنها بخشی از درمان محسوب می‌شود و پیدا کردن و درمان علت اصلی عفونت اهمیت زیادی دارد.
درمان ممکن است شامل تخلیه آبسه، درمان ریشه، کشیدن دندان یا در موارد پیچیده‌تر جراحی فک و صورت باشد.
همچنین نباید آبسه را در خانه تخلیه کرد یا بدون تجویز پزشک آنتی‌بیوتیک مصرف کرد. اگر تورم صورت یا گردن با تب، مشکل در بلع یا تنفس همراه باشد، باید به‌صورت فوری تحت ارزیابی پزشکی قرار بگیرید.
