جراحی قطع انتهای ریشه یا اپیکوتومی | مراحل، عوارض و مراقبت‌ها
اپیکوتومی چیست؟
اپیکوتومی که با نام‌های جراحی انتهای ریشه، قطع نوک ریشه یا Apicoectomy نیز شناخته می‌شود، نوعی جراحی اندودنتیک است.
در این جراحی:
- لثه در ناحیه مورد نظر با یک برش کوچک کنار زده می‌شود.
- جراح به استخوان اطراف انتهای ریشه دسترسی پیدا می‌کند.
- بافت عفونی یا ملتهب برداشته می‌شود.
- چند میلی‌متر از انتهای ریشه قطع می‌شود.
- انتهای کانال ریشه با یک ماده پرکننده مناسب مهر و موم می‌شود.
- لثه در محل خود قرار گرفته و بخیه زده می‌شود.
در منابع بیمارستانی، معمولاً برداشتن حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر از نوک ریشه ذکر شده است؛ مقدار دقیق به شرایط دندان و نظر جراح بستگی دارد.
چرا اپیکوتومی انجام می‌شود؟
درمان ریشه معمولاً می‌تواند عفونت داخل کانال دندان را کنترل کند، اما در بعضی شرایط عفونت در اطراف انتهای ریشه باقی می‌ماند.
برخی دلایل انجام اپیکوتومی عبارت‌اند از:
- باقی ماندن عفونت پس از درمان ریشه
- عود عفونت در نوک ریشه
- وجود ضایعه یا التهاب اطراف انتهای ریشه
- دشوار بودن درمان مجدد کانال
- وجود پست داخل ریشه که خارج کردن آن ممکن است به دندان آسیب بزند
- وجود انسداد یا کلسیفیکاسیون در کانال
- برخی مشکلات مربوط به انتهای ریشه
- وجود سوراخ یا آسیب در قسمت انتهایی ریشه در برخی شرایط
انجمن متخصصان درمان ریشه آمریکا (AAE) نیز اپیکوتومی را یکی از رایج‌ترین روش‌های جراحی اندودنتیک معرفی می‌کند که می‌تواند در موارد باقی ماندن التهاب یا عفونت اطراف انتهای ریشه پس از درمان ریشه به حفظ دندان کمک کند.
آیا اپیکوتومی بعد از عصب‌کشی انجام می‌شود؟
در بسیاری از موارد، بله. بیماری که کاندید اپیکوتومی می‌شود معمولاً قبلاً درمان ریشه یا عصب‌کشی انجام داده است، اما عفونت در اطراف انتهای ریشه همچنان باقی مانده یا مجدداً ایجاد شده است.
با این حال، اپیکوتومی نباید به‌صورت خودکار اولین گزینه پس از شکست درمان ریشه در نظر گرفته شود. در برخی شرایط، درمان مجدد ریشه می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.
انتخاب بین درمان مجدد ریشه، جراحی انتهای ریشه و کشیدن دندان به وضعیت دندان، کیفیت درمان قبلی، امکان دسترسی به کانال و شرایط اطراف ریشه بستگی دارد.
جهت اطلاع از اقدامات قبل از لیفت سینوس چیست؟ این متن را مطالعه کنید.
چه زمانی اپیکوتومی بهتر از عصب‌کشی مجدد است؟
این تصمیم باید توسط دندانپزشک یا متخصص درمان ریشه گرفته شود.
گاهی کانال ریشه به‌دلیل وجود:
- روکش
- پست
- مواد داخل کانال
- کلسیفیکاسیون
- شکستگی یا انسداد
- پیچیدگی ساختار کانال
به‌راحتی قابل دسترسی نیست.
در چنین شرایطی ممکن است درمان مجدد ریشه دشوار یا پرخطر باشد و جراحی انتهای ریشه گزینه مناسبی برای حفظ دندان باشد.
مراحل جراحی قطع انتهای ریشه
۱. معاینه و بررسی دندان
پیش از جراحی، وضعیت دندان و ریشه بررسی می‌شود و ممکن است از تصاویر رادیوگرافی یا تصویربرداری دقیق‌تر برای ارزیابی ناحیه استفاده شود.
هدف این است که علت باقی ماندن عفونت و امکان حفظ دندان مشخص شود.
۲. بی‌حسی
اپیکوتومی معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود.
در نتیجه، بیمار در حین جراحی نباید درد قابل توجهی احساس کند، هرچند ممکن است فشار یا حرکت ابزارها را احساس کند.
در برخی شرایط و برای بیماران بسیار مضطرب، ممکن است روش‌های آرام‌بخشی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
۳. ایجاد برش در لثه
جراح یک برش کوچک در لثه ایجاد می‌کند و با کنار زدن بافت لثه به استخوان اطراف ریشه دسترسی پیدا می‌کند.
۴. دسترسی به انتهای ریشه
برای رسیدن به محل عفونت ممکن است مقدار کمی از استخوان برداشته شود.
۵. خارج کردن بافت عفونی
بافت ملتهب یا عفونی اطراف انتهای ریشه برداشته و ناحیه تمیز می‌شود.
۶. قطع انتهای ریشه
بخش کوچکی از نوک ریشه که به آن Apex گفته می‌شود برداشته می‌شود.
۷. مهر و موم انتهای ریشه
برای جلوگیری از ورود مجدد باکتری‌ها، انتهای کانال ریشه با ماده مناسب پر و بسته می‌شود.
۸. بخیه
در پایان، لثه به محل خود بازگردانده شده و بخیه زده می‌شود.
بخیه‌ها در بسیاری از موارد قابل جذب هستند، هرچند بسته به تکنیک جراحی ممکن است نوع دیگری از بخیه استفاده شود.
اپیکوتومی چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان جراحی به تعداد دندان‌ها، محل دندان، اندازه ضایعه و پیچیدگی درمان بستگی دارد.
در برخی منابع بیمارستانی، زمان انجام اپیکوتومی حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه گزارش شده است، اما ممکن است در موارد پیچیده بیشتر طول بکشد.
بنابراین نمی‌توان یک زمان ثابت برای همه بیماران تعیین کرد.
جهت اطلاع از تفاوت پیوند استخوان و سینوس لیفت در ایمپلنت دندان این متن را مطالعه کنید.
آیا اپیکوتومی درد دارد؟
یکی از نگرانی‌های رایج بیماران، درد اپیکوتومی است.
در حین جراحی معمولاً از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود و بیمار نباید درد قابل توجهی احساس کند.
پس از برطرف شدن اثر بی‌حسی ممکن است:
- درد خفیف تا متوسط
- احساس فشار
- حساسیت محل جراحی
- تورم
- کمی کبودی
ایجاد شود. این ناراحتی معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و سپس کاهش پیدا می‌کند.
پزشک در صورت نیاز داروی مسکن مناسب تجویز خواهد کرد.
آیا بعد از اپیکوتومی دندان لق می‌شود؟
معمولاً هدف اپیکوتومی حفظ دندان و ساختار اطراف آن است و انجام جراحی به‌خودی‌خود به معنی لق شدن دندان نیست.
با این حال، میزان استخوان اطراف ریشه، اندازه ضایعه، وضعیت لثه و شرایط خود دندان بر ثبات آن تأثیر دارند.
اگر عفونت برای مدت طولانی درمان نشده باشد، ممکن است پیش از جراحی باعث از دست رفتن بخشی از استخوان اطراف ریشه شده باشد.
عوارض اپیکوتومی چیست؟
مانند هر جراحی دیگری، اپیکوتومی نیز می‌تواند با عوارض همراه باشد.
عوارض شایع‌تر و معمولاً موقت عبارت‌اند از:
- درد
- تورم
- کبودی
- حساسیت محل جراحی
- محدود شدن موقت باز شدن دهان
عوارض کمتر شایع می‌تواند شامل:
- عفونت
- خونریزی
- بی‌حسی یا تغییر حس
- عقب‌رفتگی لثه
- مشکلات مربوط به سینوس در برخی دندان‌های فک بالا
- باقی ماندن یا عود عفونت
- نیاز به درمان مجدد
- در نهایت کشیدن دندان
باشد.
اپیکوتومی بهتر است یا عصب‌کشی مجدد؟
این دو روش جایگزین یکدیگر در تمام شرایط نیستند.
اگر امکان دسترسی مناسب به کانال وجود داشته باشد، درمان مجدد ریشه ممکن است گزینه مناسب‌تری باشد.
اما اگر دسترسی به کانال دشوار باشد یا درمان مجدد احتمال موفقیت مناسبی نداشته باشد، جراحی انتهای ریشه می‌تواند گزینه‌ای برای حفظ دندان باشد.
در برخی موارد نیز پزشک ممکن است ابتدا درمان مجدد ریشه را توصیه کند و در صورت باقی ماندن عفونت، اپیکوتومی را در نظر بگیرد.
درخواست نوبت
جهت رزرو لطفا اطلاعات خود را ثبت و ارسال نمایید
سوالات متداول
جمع بندی
جراحی قطع انتهای ریشه یا اپیکوتومی یک روش جراحی برای درمان عفونت یا التهاب باقی‌مانده در اطراف نوک ریشه است که در بسیاری از موارد با هدف حفظ دندان طبیعی انجام می‌شود.
در این روش، جراح از طریق لثه به انتهای ریشه دسترسی پیدا کرده، بافت عفونی را خارج می‌کند، بخش کوچکی از نوک ریشه را برمی‌دارد و انتهای ریشه را مهر و موم می‌کند.
اپیکوتومی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که عفونت پس از درمان ریشه باقی مانده باشد و درمان مجدد ریشه دشوار، ناممکن یا کم‌احتمال از نظر موفقیت باشد.
انتخاب بین درمان مجدد ریشه، اپیکوتومی یا کشیدن دندان باید بر اساس وضعیت واقعی دندان، استخوان، لثه و علت شکست درمان قبلی انجام شود.
