جراحی ارتوگناتیک چیست؟ | جراحی فک، مراحل، هزینه و عوارض
جراحی ارتوگناتیک یا جراحی اصلاحی فک یکی از درمان‌های تخصصی در حوزه جراحی دهان، فک و صورت است که برای اصلاح ناهنجاری‌های اسکلتی فک بالا، فک پایین یا هر دو فک انجام می‌شود. گاهی ناهماهنگی فک‌ها تنها یک مشکل ظاهری نیست و می‌تواند روی جویدن، گاز زدن، صحبت کردن، وضعیت دندان‌ها و حتی عملکرد راه هوایی تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، ارتودنسی به‌تنهایی ممکن است نتواند مشکل اسکلتی را اصلاح کند و ترکیب ارتودنسی و جراحی ارتوگناتیک مورد نیاز باشد.
جراحی ارتوگناتیک چیست؟
جراحی ارتوگناتیک نوعی جراحی برای اصلاح موقعیت و رابطه استخوان‌های فک است. در این جراحی ممکن است فک بالا، فک پایین یا هر دو فک جابه‌جا و در موقعیت مناسب تثبیت شوند.
هدف اصلی جراحی ارتوگناتیک، اصلاح مشکلات اسکلتی فک و بهبود عملکرد و تعادل صورت است. تغییرات ظاهری صورت نیز می‌تواند در نتیجه جابه‌جایی استخوان‌های فک ایجاد شود، اما هدف درمان فقط زیبایی نیست.
این جراحی معمولاً با همکاری نزدیک جراح فک و صورت و متخصص ارتودنسی انجام می‌شود؛ زیرا موقعیت استخوان‌های فک و دندان‌ها باید در کنار یکدیگر برنامه‌ریزی شوند.
چه زمانی جراحی فک لازم است؟
در برخی افراد، مشکل اصلی مربوط به موقعیت یا اندازه استخوان‌های فک است و ارتودنسی به‌تنهایی نمی‌تواند آن را اصلاح کند.
جراحی ارتوگناتیک ممکن است برای اصلاح موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:
- جلو بودن فک پایین
- عقب بودن فک پایین
- عقب یا جلو بودن فک بالا
- عدم هماهنگی فک بالا و پایین
- اپن بایت
- مشکلات شدید بایت و روی هم قرار گرفتن دندان‌ها
- عدم تقارن فک‌ها و صورت
- مشکلات شدید جویدن
- برخی اختلالات عملکردی مرتبط با فک
- بعضی مشکلات راه هوایی در بیماران منتخب
انجمن جراحان دهان، فک و صورت آمریکا نیز ناهنجاری‌های فکی مانند روابط اسکلتی کلاس II و III، مشکلات عمودی فک بالا، عدم تقارن فک و اپن‌بایت را از جمله شرایطی می‌داند که ممکن است نیاز به ارزیابی برای جراحی ارتوگناتیک داشته باشند.
تفاوت جراحی ارتوگناتیک با جراحی زیبایی فک چیست؟
جراحی ارتوگناتیک در درجه اول برای اصلاح ناهنجاری‌های اسکلتی و عملکردی فک انجام می‌شود.
در حالی که برخی جراحی‌های زیبایی فک یا چانه ممکن است صرفاً با هدف تغییر فرم ظاهری صورت انجام شوند.
البته جراحی ارتوگناتیک می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر ظاهر صورت داشته باشد؛ زیرا با تغییر موقعیت فک، فرم لب‌ها، چانه، نیمرخ و تناسب قسمت‌های مختلف صورت نیز ممکن است تغییر کند.
بنابراین، جراحی ارتوگناتیک را نباید صرفاً یک عمل زیبایی در نظر گرفت.
جهت اطلاع از راهکار های کاهش درد بعد از درمان ریشه دندان این متن را مطالعه کنید.
انواع جراحی ارتوگناتیک
نوع جراحی بر اساس محل و شدت ناهنجاری تعیین می‌شود.
۱. جراحی فک بالا
در جراحی فک بالا یا Maxillary Surgery، موقعیت استخوان فک بالا اصلاح می‌شود.
این روش می‌تواند برای برخی مشکلات مربوط به موقعیت، ارتفاع، جلو یا عقب بودن فک بالا و بعضی ناهنجاری‌های بایت مورد استفاده قرار گیرد.
یکی از روش‌های شناخته‌شده جراحی فک بالا، Le Fort I osteotomy است.
۲. جراحی فک پایین
در جراحی فک پایین یا Mandibular Surgery، موقعیت فک پایین اصلاح می‌شود.
این روش می‌تواند در افرادی که فک پایین بیش از حد جلو یا عقب قرار گرفته است، مورد استفاده قرار گیرد.
یکی از تکنیک‌های رایج برای جراحی فک پایین، BSSO یا استئوتومی دوطرفه ساژیتال فک پایین است.
۳. جراحی دو فک
در بعضی بیماران، مشکل تنها مربوط به یک فک نیست و برای رسیدن به رابطه مناسب میان فک‌ها، جراحی هر دو فک انجام می‌شود.
این روش که به آن جراحی دو فک یا Bimaxillary Orthognathic Surgery گفته می‌شود، در ناهنجاری‌های پیچیده‌تر کاربرد دارد.
انتخاب بین جراحی یک فک و دو فک تنها پس از بررسی دقیق ساختار صورت، دندان‌ها و تصاویر تشخیصی امکان‌پذیر است.
۴. جراحی چانه همراه با جراحی فک
در بعضی بیماران، برای ایجاد تناسب بیشتر میان چانه و فک‌ها، ممکن است جنیوپلاستی یا جراحی چانه نیز همراه با جراحی فک انجام شود.
این تصمیم به آناتومی صورت و طرح درمان بیمار بستگی دارد. جنیوپلاستی ممکن است همزمان با جراحی فک یا در مرحله‌ای جداگانه انجام شود.
جراحی ارتوگناتیک و ارتودنسی؛ آیا هر دو لازم هستند؟
در بسیاری از بیماران، جراحی فک بخشی از یک درمان ترکیبی است و ارتودنسی قبل و بعد از جراحی انجام می‌شود.
در روش متداول، ابتدا دندان‌ها با ارتودنسی برای جراحی آماده می‌شوند، سپس جراحی فک انجام می‌شود و بعد از آن درمان ارتودنسی برای تنظیم نهایی تماس دندان‌ها ادامه پیدا می‌کند.
بنابراین جراحی فک را نباید یک درمان مستقل از ارتودنسی در نظر گرفت.
ارتوسرجری چیست؟
اصطلاح ارتوسرجری معمولاً برای درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک به کار می‌رود.
در این روش، متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت به‌صورت مشترک برای اصلاح رابطه دندان‌ها و استخوان‌های فک برنامه‌ریزی می‌کنند.
درمان معمولاً شامل سه مرحله اصلی است:
- آماده‌سازی ارتودنسی
- جراحی ارتوگناتیک
- تکمیل ارتودنسی پس از جراحی
در برخی بیماران خاص، روش Surgery First نیز قابل بررسی است؛ یعنی جراحی پیش از ارتودنسی یا با حداقل آماده‌سازی ارتودنسی انجام شود. این روش برای همه بیماران مناسب نیست و به شرایط دندان‌ها و ناهنجاری اسکلتی وابسته است.
جهت اطلاع از مراقبت های بعد از عصب کشی دندان این متن را مطالعه کنید.
مراحل جراحی ارتوگناتیک
مرحله اول: معاینه و تشخیص
در ابتدا وضعیت دندان‌ها، فک‌ها، صورت، بایت و عملکرد فک بررسی می‌شود.
پزشک ممکن است از موارد زیر برای تشخیص و برنامه‌ریزی استفاده کند:
- عکس‌های پزشکی
- رادیوگرافی
- اسکن سه‌بعدی
- در صورت نیاز CBCT
- قالب یا اسکن دیجیتال دندان‌ها
- بررسی وضعیت مفصل فک
- بررسی راه هوایی در بیماران منتخب
برنامه‌ریزی دقیق قبل از عمل یکی از مهم‌ترین مراحل درمان است.
مرحله دوم: ارتودنسی پیش از جراحی
در روش متداول، دندان‌ها پیش از جراحی با ارتودنسی مرتب و برای قرار گرفتن فک‌ها در موقعیت صحیح آماده می‌شوند.
مدت زمان این مرحله برای همه بیماران یکسان نیست و به شدت ناهنجاری، وضعیت دندان‌ها و طرح درمان بستگی دارد.
مرحله سوم: برنامه‌ریزی جراحی
پس از آماده شدن بیمار، موقعیت جدید فک‌ها طراحی می‌شود.
امروزه برنامه‌ریزی دیجیتال و شبیه‌سازی سه‌بعدی می‌تواند در تحلیل ناهنجاری و طراحی حرکت فک‌ها کمک‌کننده باشد.
مرحله چهارم: جراحی
جراحی ارتوگناتیک معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.
جراح به استخوان فک دسترسی پیدا کرده، استخوان را در محل مناسب برش می‌دهد و سپس فک را در موقعیت برنامه‌ریزی‌شده قرار می‌دهد.
برای تثبیت استخوان‌ها معمولاً از صفحات و پیچ‌های مخصوص استفاده می‌شود. در بسیاری از روش‌ها دسترسی جراحی از داخل دهان انجام می‌شود و بنابراین برش خارجی روی صورت ایجاد نمی‌شود.
آیا جراحی ارتوگناتیک دردناک است؟
در طول عمل، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار دارد و درد جراحی را احساس نمی‌کند.
پس از جراحی ممکن است موارد زیر ایجاد شود:
- درد
- تورم
- احساس فشار یا کشیدگی
- سفتی عضلات فک
- محدود شدن باز شدن دهان
- بی‌حسی موقت در بعضی نواحی
طبق اطلاعات بیمارستانی، ناراحتی و تورم بعد از جراحی شایع است و ناراحتی معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر بوده و طی چند هفته کاهش پیدا می‌کند.
دوره نقاهت جراحی فک چقدر است؟
دوره نقاهت جراحی فک به نوع عمل، یک یا دو فک بودن جراحی، وضعیت عمومی بیمار و نوع فعالیت روزانه بستگی دارد.
تورم صورت معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و سپس به تدریج کاهش پیدا می‌کند.
بسیاری از بیماران برای جراحی فک بالا یا پایین به چند هفته زمان برای بازگشت به کار یا فعالیت‌های معمول نیاز دارند. یک راهنمای بیمارستانی حدود سه هفته دوری از کار را برای بسیاری از بیماران جراحی فک پیشنهاد می‌کند، اگرچه زمان دقیق برای هر فرد متفاوت است.
کاهش تورم به معنای کامل شدن روند ترمیم استخوان نیست و بهبود و تثبیت نهایی می‌تواند مدت بیشتری ادامه داشته باشد.
عوارض جراحی ارتوگناتیک چیست؟
جراحی ارتوگناتیک یک عمل تخصصی و نسبتاً پیچیده است و مانند هر جراحی دیگری می‌تواند با عوارض همراه باشد.
برخی عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
- تورم و کبودی
- درد و ناراحتی
- عفونت
- خونریزی
- مشکلات ترمیم استخوان
- تغییر یا اختلال موقت حس
- بی‌حسی لب یا چانه، به‌خصوص در جراحی فک پایین
- آسیب عصبی در موارد نادر یا ایجاد تغییر حس پایدار
- تغییرات ناخواسته در بایت
- عدم تقارن
- نیاز به درمان یا جراحی اصلاحی در برخی بیماران
اختلالات حسی، به‌خصوص در ارتباط با عصب آلوئولار تحتانی در جراحی فک پایین، یکی از عوارض شناخته‌شده است؛ شدت و ماندگاری آن بین بیماران متفاوت است. یک مرور سیستماتیک جدید نیز نشان داده است که بخش بزرگی از تغییرات حسی در طول زمان بهبود می‌یابند، هرچند احتمال باقی ماندن تغییر حس در اقلیتی از بیماران وجود دارد.
آیا نتیجه جراحی فک دائمی است؟
هدف جراحی ارتوگناتیک ایجاد یک رابطه پایدارتر میان فک‌ها و دندان‌هاست، اما هیچ جراحی را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن شرایط بیمار کاملاً بدون احتمال تغییرات آینده دانست.
پایداری نتیجه به عواملی مانند:
- نوع ناهنجاری
- نوع جراحی
- میزان جابه‌جایی فک
- وضعیت دندان‌ها
- رعایت درمان ارتودنسی
- تکنیک جراحی
- شرایط ترمیم استخوان
وابسته است. به همین دلیل، پیگیری‌های منظم بعد از جراحی اهمیت زیادی دارد.
آیا جراحی ارتوگناتیک ظاهر صورت را تغییر می‌دهد؟
بله، از آنجا که در این جراحی موقعیت فک‌ها تغییر می‌کند، ظاهر قسمت‌های مختلف صورت نیز می‌تواند تغییر کند.
ممکن است تغییراتی در موارد زیر مشاهده شود:
- نیمرخ صورت
- فرم چانه
- موقعیت لب‌ها
- برجستگی فک
- تناسب بینی و لب
- تقارن صورت
با این حال، میزان تغییر ظاهری به نوع ناهنجاری و میزان جابه‌جایی فک بستگی دارد.
هدف اصلی جراحی اصلاح ساختار فکی و عملکرد است و تغییرات زیبایی نتیجه طبیعی جابه‌جایی استخوان‌ها هستند.
بهترین سن برای جراحی ارتوگناتیک چه زمانی است؟
جراحی ارتوگناتیک معمولاً پس از پایان رشد قابل توجه استخوان‌های فک انجام می‌شود.
دلیل آن این است که اگر جراحی پیش از پایان رشد انجام شود، ادامه رشد فک می‌تواند بر نتیجه درمان تأثیر بگذارد.
با این حال، سن دقیق مناسب برای جراحی به الگوی رشد، نوع ناهنجاری، وضعیت دندان‌ها و تشخیص متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت بستگی دارد.
بنابراین نمی‌توان یک سن ثابت را برای تمام بیماران تعیین کرد.
هزینه جراحی ارتوگناتیک چقدر است؟
هزینه جراحی فک برای همه بیماران یکسان نیست.
قیمت نهایی می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار بگیرد، از جمله:
- جراحی یک فک یا دو فک
- پیچیدگی ناهنجاری
- تکنیک مورد استفاده
- دستمزد جراح
- هزینه بیمارستان
- هزینه بیهوشی
- هزینه تصویربرداری و آزمایش‌ها
- هزینه تجهیزات و پلاک‌های تثبیت‌کننده
- هزینه ارتودنسی قبل و بعد از جراحی
- نیاز یا عدم نیاز به جراحی چانه
به همین دلیل اعلام یک قیمت ثابت بدون معاینه می‌تواند گمراه‌کننده باشد. در منابع پزشکی و درمانی نیز تأکید شده است که هزینه به نوع و پیچیدگی جراحی و خدمات همراه بستگی دارد.
آیا بیمه هزینه جراحی ارتوگناتیک را پرداخت می‌کند؟
پوشش بیمه به علت انجام جراحی، قرارداد بیمه و شرایط بیمه‌نامه بستگی دارد.
در برخی موارد که جراحی جنبه درمانی و عملکردی داشته باشد، امکان استفاده از پوشش بیمه وجود دارد؛ اما اگر جراحی صرفاً با هدف زیبایی انجام شود، شرایط متفاوت خواهد بود.
بهتر است پیش از جراحی، شرایط پوشش بیمه خود را مستقیماً از شرکت بیمه یا مرکز درمانی بررسی کنید.
تفاوت جراحی ارتوگناتیک با ارتودنسی چیست؟
ارتودنسی بیشتر برای حرکت دادن و مرتب کردن دندان‌ها انجام می‌شود.
اما جراحی ارتوگناتیک برای اصلاح موقعیت استخوان‌های فک انجام می‌شود.
در ناهنجاری‌های خفیف ممکن است ارتودنسی به‌تنهایی کافی باشد؛ اما در مشکلات شدید اسکلتی، ارتودنسی به‌تنهایی نمی‌تواند موقعیت استخوان فک را به شکل لازم تغییر دهد.
در چنین شرایطی درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک می‌تواند مورد نیاز باشد.
درخواست نوبت
جهت رزرو لطفا اطلاعات خود را ثبت و ارسال نمایید
سوالات متداول
جمع بندی
جراحی ارتوگناتیک یکی از روش‌های تخصصی برای اصلاح ناهنجاری‌های اسکلتی فک بالا و پایین است. این جراحی در بیمارانی کاربرد دارد که مشکلات فکی آنها با ارتودنسی به‌تنهایی قابل اصلاح نیست.
درمان معمولاً به همکاری متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت نیاز دارد و می‌تواند شامل ارتودنسی قبل از جراحی، جراحی فک و ادامه ارتودنسی پس از جراحی باشد.
جراحی می‌تواند علاوه بر اصلاح بایت و عملکرد فک، باعث بهبود تناسب صورت و نیمرخ نیز شود. با این حال، انتخاب بیمار مناسب، برنامه‌ریزی دقیق، انتخاب تکنیک مناسب و مراقبت‌های بعد از عمل نقش مهمی در نتیجه نهایی دارند.
اگر فردی دچار ناهماهنگی شدید فک، مشکلات جویدن، بایت غیرطبیعی یا عدم تناسب قابل توجه فک‌ها باشد، ارزیابی توسط متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت می‌تواند مشخص کند که آیا جراحی ارتوگناتیک برای او مناسب است یا خیر.
